Agnieszka Kolasa-Nowak, "Czasoczułość. Socjologia historyczna w Polsce". Lublin: UMCS, 2026, ss. 284.
Moim zdaniem czasoczułość trafnie opisuje ogólne nastawienie, klimat intelektualny czy, jak ktoś woli, mindset charakterystyczny dla badaczy społecznych w Polsce. Dzisiaj czułość może kojarzyć się zgoła inaczej, zwłaszcza od słynnego apelu Olgi Tokarczuk o czułego narratora. Jednak w intencji Baumana to słowo odnosiło się do cechy, która charakteryzuje instrumenty pomiarowe. Autor Retrotopii sugerował szczególną tutejszą wrażliwość socjologów na moment, zależność od punktu w czasie i kontekstu, w jakim wydarzały się rzeczy. Choć muszę przyznać, że i w rozumieniu noblistki znajduję tropy inspirujące dla badacza społecznego, zwłaszcza kiedy mówiła, że „czułość dostrzega między nami więzi, podobieństwa i tożsamości. Jest tym trybem patrzenia, które ukazuje świat jako żywy, żyjący, powiązany ze sobą, współpracujący, i od siebie współzależny”. Zajmuję się więc socjologią polską, pytając o stopień i charakter jej „uhistorycznienia”. Jak jednak rozumieć socjologię polską w czasach globalnej nauki? (Agnieszka Kolasa-Nowak, “Wstęp”)
SPIS TREŚCI
Wstęp
Rozdział 1. Socjologia o przeszłości, zmianie i czasie
- Socjologia historyczna w Stanach Zjednoczonych
- Tradycje niemieckiej socjologii historycznej
- Francuska socjologia historyczna
- Jak jest dzisiaj
Rozdział 2. Socjologia i historia w Polsce
- Okres socjalizmu. Między zacofaniem i postępem
- Polska transformacja. Socjologia bez przeszłości
- Postkomunizm
- Otwarcie nowych dróg
Rozdział 3. Różnice regionalne i tożsamości lokalne. Historia jako kapitał wizerunkowy
Rozdział 4. Studia nad pamięcią społeczną
- Odrębność studiów nad pamięcią
- Polska polityka historyczna i krytyczne rewizje obrazu przeszłości
- Oral history jako metoda. Socjologia wspiera historię
- Przyszłość badań nad pamięcią
Rozdział 5. Zwrot ludowy. Historia i zaangażowanie
- Badania genealogii chłopskiej
- Historie ludowe. Prowokacja i reakcja
- Lud miejski, czyli robotnicy
- Interwencje w imaginarium
Rozdział 6. Odkrycie Europy Środkowo-Wschodniej. Historia i geografia
- Zainteresowanie Europą Środkowo-Wschodnią
- Peryferyjność i przeszłość
- Krytyczna socjologia historyczna
Rozdział 7. Po co socjologom przeszłość? Praktyki badawcze socjologów
- Wstępne rozpoznanie
- Przeszłość w pracy socjologa
- Ścieżki kariery
- Relacje z historykami
- Kwestia zaangażowania
- Zmiana pokoleniowa
Rozdział 8. Perspektywa historyków
- Dyskusje w środowisku historycznym
- Wywiady z historykami
- Dwa światy
Zakończenie. Jaka socjologia historyczna?
- Lista wywiadów
- Bibliografia
Książka jest próbą odpowiedzi na dwa pytania: Do czego socjologom w Polsce przydaje się przeszłość i z jakich powodów zainteresowania historyczne powróciły do kręgu problemów dyscypliny? Autorka szkicuje ścieżkę rozwoju socjologii historycznej w polskim wydaniu i analizuje różnorodne warianty sięgania do historii. Zastanawia się, czy ten dorobek składa się na spójną wersję socjologii historycznej, czy jest raczej mozaikowym efektem dążenia socjologów do wypracowania języka komunikacji o sprawach polskich, który byłby zrozumiały w świecie. Z perspektywy socjologii nauki analizuje ten nurt jako kolejne hybrydowe pole badawcze, jakich wiele powstaje dziś na granicach dyscyplin.
Autorka powstrzymuje się od wróżenia ze szklanej kuli i dość umiarkowanie formułuje wnioski. Nie przesądza, że socjologia historyczna ma być odrębną subdyscypliną, co zresztą doskonale ukazała w precyzyjnych i obszernych analizach różnorodnych kierunków jej rozwoju. Spodziewa się raczej występowania “rozproszonej tendencji” do uhistorycznienia socjologii, lecz wiąże z tym pewne nadzieje, których trudno mi nie podzielić. W warunkach przyśpieszonego rozmywania się granic dyscypliny (nawet tych najszerzej zakreślonych), międzynarodowego charakteru karier naukowych, częstego łączenia uczestnictwa w nauce z aktywnością publiczną na zasadach komplementarności potrzebne jest coś, co pozostanie wyróżnikiem polskiej socjologii w świecie i może tym czymś okaże się właśnie “czasoczułość” []. Tekst bardzo dużo mówi też o samej socjologii i prawidłowościach jej rozwoju w Polsce – imporcie głównych pojęć i idei, konsternacji w momentach zmiany społecznej, podleganiu administracyjnym przymusom w planowaniu karier naukowych, ale też o poszukiwaniach, ciekawości badaczy, przekraczaniu przez nich myślowych ograniczeń i otwartości na nowe pomysły interpretacyjne.
Z recenzji prof. dr hab. Grażyny Woronieckiej
Typ publikacji: monografia autorska
Autor: Agnieszka Kolasa-Nowak
Tytuł: Czasoczułość. Socjologia historyczna w Polsce
Miejsce wydania: Lublin
Wydawnictwo: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii-Curie Skłodowskiej w Lublinie
Data publikacji: 2026
ISBN: 978-83-227-9993-2
Plik do pobrania - Kolasa-Nowak-Czasoczulosc.-Socjologia-historyczna-w-Polsce.pdf