Marta Pawlińska, „Nie trzeba się załamywać, jest się przecież mężczyzną”. Obrazy męskości w pamiętnikach konkursowych polskich mężczyzn pracujących przymusowo na rzecz Trzeciej Rzeszy". Toruń: Wydawnictwo Naukowe UMK, 2025.
Książka została wydana w serii wydawniczej Pas de deux. Studia z antropologii historii jako nagroda w Konkursie na najlepsza pracę magisterską i licencjacką z antropologii historii im. Bronisława Geremka (IV edycja, 2022), organizowanym przez Wydział Nauk Historycznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz Wydział Historyczny Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Konkurs pod honorowym patronatem Polskiego Towarzystwa Historycznego i Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego.
Spis Treści
Przedmowa / 9
Wstęp / 11
1. Pamiętnik konkursowy / 15
1.1. Historia konkursów pamiętnikarskich w Polsce /15
1.2. Pamiętnik konkursowy jako źródło historyczne / 18
1.3. Pamiętniki konkursowe wykorzystane w tekście / 21
1.3.1. Konkurs „Położenie robotników polskich pod okupacją niemiecką” – rok 1946 / 21
1.3.2. Konkursy „Wspomnienia robotników rolnych wywiezionych w czasie okupacji na roboty przymusowe do Niemiec” i „Na robotach w III Rzeszy” – 1964–1965 / 25
1.4. Problem bazy źródłowej / 29
2. Praca przymusowa na rzecz Trzeciej Rzeszy / 33
2.1. Literatura przedmiotu / 33
2.1.1. Literatura światowa / 33
2.1.2. Literatura polska / 36
2.2. Zagadnienie pracy przymusowej / 41
2.2.1. Werbunek do pracy przymusowej / 43
2.2.2. Różnice w doświadczeniach robotników przymusowych / 47
3. Historia gender w badaniach nad mężczyznami i męskością / 53
3.1. Literatura przedmiotu / 53
3.1.1. Literatura światowa / 53
3.1.2. Literatura polska / 59
3.2. Męskość w narracjach pamiętnikarskich o pracy przymusowej / 61
3.2.1. Męskość żołnierska / 62
3.2.2. Męskość cywilna / 63
3.2.3. Męskość warstw ludowych / 64
3.2.4. Męskość robotnika przymusowego / 67
4. Mężczyzna wobec ciała / 71
4.1. Słabość i wyczerpanie / 71
4.2. Choroby / 75
4.3. „Kalectwo” / 76
5. Mężczyzna jako jednostka / 79
6. Mężczyzna wobec polskości / 83
6.1. Litera „P” / 83
6.2. Praktyki „patriotyczne” / 84
6.3. Polak i Niemiec / 85
6.4. Polak i zdrajca / 89
6.5. Polski mężczyzna / 91
7. Mężczyzna wobec słabszych – obrońca i opiekun / 93
7.1. Ojcowie i „starsi” w oczach synów / 93
7.2. Obrońca/opiekun rodziny / 96
7.3. Obrońca i opiekun kobiety / 101
7.4. Bezsilność obrońcy / 106
8. Mężczyzna wobec słabszych – żywiciel / 111
8.1. Poszukiwanie pracy / 112
8.2. Mężczyzna – zdobywca jedzenia / 114
8.3. Utrata pozycji żywiciela / 117
9. Mężczyzna wobec innych – relacje pozytywne / 119
9.1. Relacje przyjacielskie / 119
9.2. Relacje damsko-męskie / 122
9.2.1. Ukochana Polka / 122
9.2.2. Niemka „zakazany owoc” / 125
10. Mężczyzna wobec innych – relacje wrogie / 135
10.1. „Źli Niemcy i złe Niemki” / 135
10.2. Bunt / 140
10.2.1. Napomnienie / 140
10.2.2. Sabotaż / 141
10.2.3. Samobójstwo i samookaleczenie / 143
10.2.4. Ucieczka / 145
10.2.5. Zabójstwo Niemca / 146
10.2.6. Konspiracja i partyzantka / 147
11. Podsumowanie / 149
Wykaz źródeł i literatury / 151
