Niniejsza książka oferuje kompleksowy przegląd poznańskiej szkoły archeologii – oryginalnego nurtu myśli archeologicznej, który narodził się w Poznaniu w latach 60. i 70. XX wieku. Książka analizuje znaczenie tej oryginalnej polskiej myśli archeologicznej w jej szerokim kontekście akademickim i umieszcza ją w kontekście społecznych i intelektualnych ram Europy. Jest ona skierowana do światowej społeczności badaczy zainteresowanych zrozumieniem natury badań nad przeszłością i umiejscawia tę oryginalną i dobrze rozwiniętą szkołę myśli archeologicznej w jej szerokiej perspektywie geograficznej i chronologicznej.

Poznańska Szkoła Archeologii wyraźnie dążyła do zerwania z paradygmatem kulturowo-historycznym i odrzuciła uproszczone wyjaśnienia funkcjonalne i sztywne dedukcyjno-nomologiczne. Rozwijana w kontekście niemarksistowskiego materializmu historycznego, przez dekady przekształciła się w odrębną i wielopłaszczyznową szkołę badań archeologicznych, osadzoną w tradycji kulturoznawstwa, filozofii, historii i nauk przyrodniczych. Książka jest odpowiednia dla studentów studiów licencjackich i magisterskich z archeologii i teorii archeologii.

Wstęp do książki autorstwa Arkadiusza Marciniaka, Michała Pawlety i Włodzimierza Rączkowskiego przedstawia Poznańską Szkołę Archeologii jako najbardziej oryginalną i metodologicznie rygorystyczną tradycję myślenia archeologicznego w powojennej Polsce, wywodzącą się z Poznańskiej Szkoły Metodologicznej i rozwijaną konsekwentnie od lat 70. XX wieku przez kolejne pokolenia badaczy. Autorzy ukazują jej kluczowe cechy: silny nacisk na epistemologię, świadomie projektowaną metodologię, prymat teorii w badaniach oraz odrzucenie uproszczonych, funkcjonalistycznych wyjaśnień na rzecz złożonych modeli interpretacyjnych. Wstęp rekonstruuje filozoficzne zaplecze szkoły (m.in. idealizacyjną teorię nauki, interpretację humanistyczną, koncepcję kultury jako systemu regulacyjnego, wyjaśnianie funkcjonalno-genetyczne i rekonstrukcję logiczną), a następnie szkicuje jej genezę instytucjonalną w Poznaniu oraz rolę kluczowych postaci – Jana Żaka, Stanisława Tabaczyńskiego, Danuty Minty-Tworzowskiej i Anny Pałubickiej. Całość osadza Poznańską Szkołę Archeologii w szerszym kontekście europejskich debat metodologicznych, podkreślając jej trwały wpływ na kształtowanie teorii i praktyki archeologii w Polsce oraz jej znaczenie jako autonomicznej, oryginalnej tradycji badawczej.

SPIS TREŚCI

The Poznań School of Archaeology: An Outline
Arkadiusz Marciniak, Michał Pawleta, Włodzimierz Rączkowski

Poznań School of Methodology: Institutional History – Research Program – Main Achievements
Krzysztof Brzechczyn

The Poznań School of Methodology and Its Continuations
Jan Grad

The Character and Different Facets of the Poznań School of Archaeology. An Apologia of Methodology of Archaeology at Adam Mickiewicz University, Poznań
Henryk Mamzer

Danuta Minta-Tworzowska and Her Role in Conceptualizing the Poznań School of Archaeology and Advancing the Methodology of Archaeology in Poland
Michał Pawleta

Did/Do Early Traditional Peoples Have a History?
Anna Pałubicka

“Archaeology Is Anthropology or It Is Nothing”: But What Kind of Anthropology?
Andrzej P. Kowalski

Philosophical Reflections on the Sources of Prehistoric Symbolism
Jacek Woźny

Shaping Archaeological Awareness and the Idea of Socializing Archaeology
Violetta Julkowska

Ethnoarchaeology in Toruń and the Influence of the Poznań School of Methodology
Jacek Kowalewski

Philosophy of Archaeology and the Poznań School of Methodology
Ludomir R. Lozny

Late Mesolithic and Early Neolithic Hunter–Gatherer Cultural Processes in Cis-Baikal, Eastern Siberia: A Case Study in Darwinian Evolutionary Archaeology
Andrzej W. Weber