W dniach 29-31 sierpnia 2025 roku w Wilnie odbyło się ważne dla badaczy teoretycznych problemów wiedzy historycznej wydarzenie: Pierwsza Wileńska Konwencja Teorii Historii, która zorganizowana została przez Zoltána Boldizsára Simona (Universität Bielefeld) i Aurimasa Švedas (Lithuanian Institute of History) pod tytułem “Directionless Times and The Question of History”. Jak napisali w misji konferencji organizatorzy:
„Ponieważ współczesne społeczeństwa zarówno na wschodzie, jak i zachodzie Europy, a także na globalnym Południu i Północy postrzegają swoją teraźniejszość jako niestabilną, niepokojącą i niebezpieczną, ucieczka od niej staje się koniecznością. Jednakże, ponieważ zarówno przeszłość, jak i przyszłość wydają się równie niespokojne, niepokojące i niebezpieczne, nie istnieje pożądana trajektoria historyczna ani wiarygodna koncepcja historii, które mogłyby zapewnić orientację w czasie. Czy społeczeństwa powinny poprzestać na prezentyzmie, czy też z nim walczyć (Hartog 2015)? Czy powinny trwać w kłopotach (Haraway 2016), szukać „schronień czasowych” w wyidealizowanej przeszłości (Gospodinov 2023), naprawiać przeszłe i teraźniejsze krzywdy, mobilizując historię przeciwko niej samej (Satia 2020), czy też powinny uznać „dezorientację w przyszłości” i przewidywane skoki „bezprecedensowej zmiany” w niepojęte przyszłości (Simon 2019)? Czy jest coś, co społeczeństwa powinny w ogóle zrobić w tych bezkierunkowych czasach? I co najważniejsze, jaka koncepcja historii byłaby w stanie uwzględnić wszystkie te równie ważne, choć sprzeczne ze sobą nakazy?” (program tutaj).
I Wileńska Konwencja Teorii Historycznej zgromadziła badaczy m.in. z Argentyny, Anglii, Hiszpanii, Litwy, Niemiec, Stanów Zjednoczonych i Węgier (m.in. Blake Ewing, Ethan Kleinberg, María Inés Mudrovcic, Shahzad Bashir Agi Khan, François Hartog, Balázs Trencsényi, Paul Roth, Priya Satia, Javier Fernández-Sebastián). Polskę reprezentowała Ewa Domańska i Tomasz Wiśniewski, którzy brali także udział w dyskusjach na temat zbudowania regionalnego networku badaczy teorii i historii historiografii reprezentujących Europę Centralną i Wschodnią. Ostatni dzień konferencji wzbogaciła projekcja filmów dokumentalnych „Blokada” i „Pogrzeb Stalina” oraz dyskusja z ich autorem – znanym ukraińskim reżyserem Siergiejem Łoźnicą.
Konferencja odbywała się we wspaniale odrestaurowanym Pałacu Sapiehów, w którym obecnie znajduje się Muzeum Sztuki Nowoczesnej.
