Ewa Domańska
Wydział Historii UAM
Zapraszamy na seminarium “Dekolonizacja historii polskich muzeów w perspektywie historii ludowej” z udziałem dra Filipa Skowrona i profesor Anny Ziębińskiej-Witek, środa, 27 maja, godz. 18:oo (ZOOM)
Zapraszamy na seminarium, które odbędzie się w środę, 27 maja 2026 roku o godz. 18:00 (ZOOM). Dr Filip Skowron (Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie) przedstawi referat “Dekolonizacja historii polskich muzeów w perspektywie historii ludowej“, a komentarz przedstawi Profesor Anna Ziębińska-Witek.
Prosimy o rejestracje na seminarium w celu uzyskania linku do ZOOM (tutaj).
Fragment książki dra Skowrona Historia ludowa polskich muzeów. Początki, który będzie podstawą dyskusji – poniżej.
Abstrakt: W niniejszym wystąpieniu chciałbym przedstawić krytyczne ujęcie początków polskiego muzealnictwa publicznego z perspektywy historii ludowej. Moim zamierzeniem jest dekolonizacja muzealnej historiografii, co ma pozwolić na ujawnienie sprzeczności w projekcie nowoczesnego muzeum: utopijną neutralność reprezentacji muzealnej przeciwstawiam performatywnym hierarchiom społecznym i wykluczeniom klasowo-płciowym, jakie immanentnie zawarte są w założeniach tej instytucji.
W wykładzie rozwinę koncepcję polskiej kultury muzealnej, rozumianej przeze mnie jako oddolna praktyka kulturowa, niezależna od hegemonii zaborczej, administracyjnej czy klasowej, a jednocześnie zakorzeniona w poczuciu kolektywnej sprawczości. Moimi bezpośrednimi inspiracjami są ludowa historia Polski w rozumieniu Adama Leszczyńskiego, Kacpra Pobłockiego i Michała Rauszera, psychoanalityczne interpretacje polskiej kultury, studia postkolonialne oraz feminizm krytyczny.
Projekt ludowej historii polskich muzeów ma „czesać pod włos”, aby użyć sformułowania Waltera Benjamina, elitarystyczne narracje muzealnicze, pokazując perspektywę aktorów marginalizowanych w dotychczasowym dyskursie: przewodników muzealnych, zwiedzających, chłopów, kobiet, dzieci, prowincjonalnych twórców i opiekunów muzeów. Wszystko to ma na celu pokazanie emancypacyjnego potencjału formacji wczesnych polskich muzeów publicznych z przełomu XVIII i XIX wieku. Okres ten, ograniczony rokiem uruchomienia muzeum fizycznego Tomasza Żebrowskiego w Wilnie (1752) a kryzysem polskiego muzealnictwa, jaki nastąpił po powstaniu listopadowym (1830), jest kluczowy dla zrozumienia początków polskiego muzealnictwa publicznego, które są mocno zmitologizowane we współczesnej literaturze muzealniczej, a jednocześnie już w nich uwidoczniły się tendencje i aporie, jakie można zauważyć w dalszych dziejach polskich muzeów.
Biogram: Filip Skowron – etnolog, muzealnik, doktor nauk humanistycznych. Kieruje Działem Muzealiów Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie. Absolwent etnologii oraz komparatystyki na Uniwersytecie Jagiellońskim. Interesuje się społeczną historią muzeów oraz badaniami publiczności. Jest autorem książki Historia ludowa polskich muzeów. Początki (Kraków 2025), publikował ponadto m.in. w „Kulturze Współczesnej”, „Res Gestae”, „Zeszytach Etnograficznych” oraz w tomach zbiorowych. Razem z zespołem projektu „Krakowski odbiorca kultury” przeprowadził pierwsze kompleksowe badania publiczności krakowskich instytucji kultury (2019). Pracował w Zamku Królewskim na Wawelu oraz w Muzeum Narodowym w Krakowie, współpracując jednocześnie z szeregiem krakowskich instytucji w dziedzinie edukacji muzealnej.
Prof. dr hab. Anna Ziębińska-Witek pracuje na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Zajmuje się muzeologią, teoretycznymi problemami wiedzy o przeszłości oraz problematyką reprezentacji historii w werbalnych i wizualnych dyskursach kultury współczesnej. Jest stypendystką Fundacji Kościuszkowskiej (w Muzeum Holokaustu w Waszyngronie) oraz Fundacji Fulbrighta (w Princeton University). Autorka wielu publikacji w tym monografii: Holocaust. Problemy przedstawiania (2005), Historia w muzeach. Studium ekspozycji Holokaustu (2011) i Muzealizacja komunizmu w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej (2018). Ta ostatnia praca ukazała się również w języku angielskim pod tytułem Musealisation of Communism in Poland and East Central Europe, (2024). Kuratorka eskpozycji czasowej „Gero Hellmuth. Przeciw zapomnieniu” w Muzeum Historii Polski w Warszawie (listopad 2025 – marzec 2026).
Ilustracja: Joseph Richter, Pejzaż z zamkiem w Łańcucie, ok. 1820, zbiory Muzeum Narodowego w Warszawie.
Plik do pobrania - F.-Skowron-Historia-ludowa-polskich-muzeow-fragment.pdf