Ewa Domańska
Wydział Historii UAM
Znany włoski historyk Carlo Ginzburg zmarł w środę 17 czerwca w Bolonii w wieku 87 lat.
Carlo Ginzburg (1939–2026). Historyk śladów, rzecznik wykluczonych
17 czerwca 2026 roku zmarł w Bolonii Carlo Ginzburg – jeden z najwybitniejszych historyków i teoretyków historiografii naszych czasów, twórca mikrohistorii oraz autor koncepcji „paradygmatu poszlakowego” (paradigma indiziario), która na trwałe zmieniła sposób myślenia o badaniu przeszłości. Miał 87 lat. Informację o jego śmierci podała Scuola Normale Superiore w Pizie, z którą był związany jako profesor emeritus.
Dla kilku pokoleń historyków Ginzburg był kimś więcej niż wybitnym uczonym. Był mistrzem czytania śladów. Pokazał, że z pozornie marginalnych źródeł, drobnych szczegółów, niejednoznacznych tropów i głosów ludzi wykluczonych z wielkich narracji można wydobyć wiedzę o fundamentalnym znaczeniu dla rozumienia przeszłości. Jego badania nad kulturą ludową, herezją, procesami o czary, pamięcią, świadectwem i statusem dowodu historycznego przekraczały granice historii, inspirując antropologię, literaturoznawstwo, historię sztuki oraz teorię historiografii.
Urodzony w 1939 roku w Turynie, był synem wybitnej pisarki Natalia Ginzburg i antyfaszystowskiego intelektualisty Leone’a Ginzburga, zamordowanego przez nazistów w 1944 roku. Doświadczenie przemocy politycznej, wykluczenia i prześladowania pozostawiło trwały ślad w jego refleksji historycznej. Wielokrotnie podkreślał, że zadaniem historyka jest przywracanie głosu tym, którzy zostali usunięci z oficjalnych narracji.
Światową sławę przyniosła mu książka Ser i robaki (Il formaggio e i vermi, 1976), poświęcona szesnastowiecznemu młynarzowi Menocchio. Studium jednego człowieka stało się manifestem nowego sposobu uprawiania historii: od jednostkowego przypadku ku problemom ogólnym. Właśnie ta metoda uczyniła Ginzburga jednym z głównych twórców mikrohistorii.
Szczególne znaczenie dla teorii historiografii miał jego słynny esej „Ślady. Korzenie paradygmatu poszlakowego”, w którym porównał pracę historyka do pracy detektywa, lekarza czy tropiciela. W epoce postmodernistycznego sceptycyzmu konsekwentnie bronił możliwości poznania historycznego, podkreślając jednocześnie jego hipotetyczny i interpretacyjny charakter. Dla wielu badaczy był jednym z najważniejszych obrońców pojęcia prawdy historycznej po „zwrocie narratywistycznym”.
w 2025 roku ukazało się wznowienie polskiego wydania ksiązki Ser i robaki z posłowiem Tomasza Wiślicza.
Plik do pobrania - Giznburg-Ser-i-robaki-posl.-T.Wislicz-2024.pdf